Monika Bakke "Bio-transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu"

Książka, której poświęcę kilka refleksji nosi tytuł „Bio-transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu”, której autorką jest filozofka Monika Bakke. Wypełnia ona widoczną lukę w polskim piśmiennictwie, w którym brakuje omówień tematu posthumanizmu rozumianego jak prąd artystyczno-estetyczny. Autorka świadomie opowiada się po stronie posthumanizmu krytycznego, który za cel ma zarówno demaskowanie przez działania artystyczne ukrytych wielkich narracji technicyzacji jak i znajduje swój wymiar performatywny – estetyka ma stać się formą oporu, jednak nie taką, która ma przywracać jakiś zastany porządek natury względem kultury technicznej, ale ma stać się raczej funkcją oporu względem nieetycznych, szkodliwych, nie uwzględniających całej złożoności życia machinacji współczesnych technologii. Zatem posthumanizm jest nowym humanizmem, w którym doskonale mogą zadomowić się wszelkie tak usilnie uśmiercane pojęcia (twórcy, autora, podmiotu, rzeczywistości).

Nie będę streszczał całej książki, tylko odniosę się do kilku wątków, które szczególnie mnie zainteresowały.

Autorka mówiąc o estetyce troski wskazuje na konieczność zaopiekowania się „niepotrzebnymi”, „zużytymi” oraz „wykorzystanymi” zwierzętami. Działanie artystyczne nie pełni funkcji jedynie estetycznej, lecz to właśnie przez nie zostaje umożliwiona troska, która pozbawiona jest zarówno reaktywności względem technicyzacji, co znajduje wyraz pod dogmatycznymi zawołaniami „nie wykorzystywać zwierząt!”, jak i pochwały biotechnicznej utylizacji – „skończyły się zwierzęta. trzeba je doprodukować”. Autorka przedstawiając kolejne prace pozwala by te przemówić za siebie. Ich artykulację wiązałbym bezpośrednio z propozycjami Gianniego Vattimo, który w estetyce widzi przyszłą ontologię oraz etykę. Pojęcia osłabione, nadwątlone i okaleczone w wyniku globalnych przemian technicyzacyjnych, pojęcia bycia, różnicy, podmiotu, rzeczywistości, które włoski filozof określa mianem „słabych” nie ulegają dalszemu słabnięciu, lecz mogą zostać wzmocnione przez działania artystyczne. Pytanie pozostaje otwarte: „na ile taki zabieg w postaci inwestycji całej energii w estetykę może stworzyć nowy fundament bytowy?”. Rzeczywistość nie czeka na odpowiedź filozofów i badaczy kultury – to właśnie z estetyki czerpie się współcześnie siłę, by protezować i obdarzyć mocą nadwątlone pojęcia ontologiczne. Wygląda to trochę tak jakby budować ogromny magazyn, z którego później poszczególne dziedziny życia miałyby czerpać ożywczą energię.

Wiele projektów bio artu realizuje się w Internecie. Poszczególne artefakty sztuki są uzupełniane przez fora internetowe, gdzie użytkownicy mogą wyrazić swoje opinie. Monika Bakke mówi o tym, że mogą oni tam przedstawić swoje lęki związane z biotechnologią, bowiem ta technologia budzi najbardziej skrajne reakcje. Forum internetowe pełni funkcję potencjometru lęku – mierzone są zarówno obawy jak i zachwyty nad osiągnięciami współczesnych technologii mikroświata. Zaciera się tym samym granica pomiędzy sztuką i nauką. Przecież doskonale można prezentować odkrycia naukowe i eksperymenty w taki sam sposób. Nawet jeśli są to projekty konceptualne, to dotykają one materii w jej szczególnej postaci życia. Różnica pomiędzy nauką i sztuką (biorąc pod uwagę sam sposób prezentacji) zostaje anulowana, ponieważ zarówno artyści jak i naukowcy wykorzystują te same narzędzia i posługują się podobnymi procedurami.

„Obecnie, kiedy syntetyczne DNA można kupić przez Internet, a sprzęt laboratoryjny jest już dostępny w rozsądnych cenach, szczególnie w USA dynamicznie rozwija się działalność biohobbystów i biohakerów. Niektórym przyświecają wspomniane cele polityczne, jednak dla wielu jest to po prostu forma zabawy i nie można wykluczyć, że w najbliższej przyszłości projektowanie i faktyczne hodowanie nowych form życia będzie popularną rozrywką dostępną dl każdego w wersji <<zrób to sam>>” (ss. 190). W takiej perspektywie biotechnologia staje się medium ludycznym i prosumenckim. Podobnie jak Stelarc, który podłączywszy układy cybernetyczne kontrolujące jego ciało do Internetu pozwolił na to, by użytkownicy sterowali ruchami jego ciała, tak możemy wyobrazić sobie, że w przestrzeniach ludycznych, względnie anonimowych, powstaną prosumenckie biotechnologiczne laboratoria, gdzie zdalnie użytkownicy będą mogli preparować różne formy życia wspólnymi siłami. Otwarte źródło (open source) staje się otwartym genomem, czyli genomem otwartym na indywidualne i kolektywne manipulacje, genetyczny hacking, wyjęty spod kontroli technomerkatnylnych instytucji.  Będzie to możliwe dzięki powszechnemu dostępowi do biotechnologii. Prosumenci będą modyfikować siebie oraz własne eksperymentalne po-twory., które później będą zaludniać nie tylko przestrzeń wyobraźni, ale rzeczywistość. Jest to ciekawa, ale zarazem przerażając perspektywa – twory człowieka zamieszkują ziemię, podczas gdy on oddzielony ekranami lub innymi interfejsami w jakichś sterylnych sferach manipuluje swoimi stworzeniami, które żyją za niego.  Jaskinia platońska XXI wieku zdaje się być zatem tylko cybernetycznym kokpitem. Teleobecne mutacje będą wyznaczały kierunek zmian XXI wieku. Świat jako freak show (wątku tego nie będę teraz rozwijał – stanowi on przedmiot zainteresowania  artykułu, który właśnie przygotowuję). Nie chodzi mi oczywiście o popadnie w jakiś dystopizm, ale zwrócenie uwagi na zagrożenie wynikłe z samego istnienia biotechnologii, jej proletaryzacji (proletaryzacji) jak i drzemiącego w niej krytycznego-molekularnego potencjału.

Książka jest warta polecenia ze względu na przybliżenie pojęcia posthuamanizmu, liczne realizacje artystyczne oraz wplecione między nimi rozważania filozoficzne.

3 uwagi do wpisu “Monika Bakke "Bio-transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu"

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s